Rechtsvergelijking

Het opzoeken van een term in een woordenboek is natuurlijk het eerste waaraan gedacht wordt bij het vertalen van een juridische tekst. Helaas is dat niet zo gemakkelijk. Er zijn wel juridische woordenboeken op de markt voor het Engelse en Nederlandse taalgebied, maar die voldoen niet altijd. Soms staat een woord er niet in of het woordenboek is alleen maar 'één kant op'. Verder is ook niet altijd duidelijk wat het uitgangspunt is geweest: welke overwegingen hebben een rol gespeeld bij het vinden van de oplossingen?

Welke bron je ook raadpleegt als juridisch vertaler, je zult altijd een term ook nog eens moeten controleren op een andere manier. Die andere manier kan zijn het zoeken in een ééntalig woordenboek of een juridisch handboek over het onderwerp. Sleutelwoord daarbij is rechtsvergelijking. De vertaler moet gaan kijken of er een term in de doeltaal en het rechtssyteem van de doeltaal is te vinden die dezelfde betekenis heeft in het systeem van de brontaal. Dat vereist kennis van beide rechtssystemen. En dat is bij uitstek het werkterrein van een juristvertaler. Uitgangspunt blijft echter het origineel dat een beschrijving geeft van een juridische situatie beheerst door een bepaald rechtssysteem. Dus de vertaling van een overeenkomst die wordt beheerst door Nederlands recht kan niet zomaar common law termen overnemen als daarmee het origineel niet goed wordt weergegeven. Zo kan toerekenbare tekortkoming niet zonder meer worden vertaald met breach of contract, gezien de specifieke betekenis die dit concept heeft in het Nederlands recht. Het is soms beter om een meer letterlijkje vertaling te geven zoals attributable non-performance, omdat dit een juiste weergave is van het Nederlands rechtelijke concept. Breach of contract wordt meestal gereserveerd voor wanprestatie.

Deze werkwijze is ook het uitgangspunt van een boek Introduction into legal English for Dutch students dat bedoeld is als een leerboek om Nederlandse (aankomende) juristen te leren communiceren over hun vak, het Nederlandse recht.

Het boek is geschreven door mr Antoinette Dop, juristvertaler en eigenaar van AD Lexis.
Meer informatie? Klik hier

Universiteit Bologna

 

Het logo van de universiteit van Bologna, de oudste universiteit van de wereld. Hier werd ook rechten gedoceerd, waarmee vooral Romeins recht werd bedoeld. Overigens komt het Romeinse recht de moderne vertaler nog wel eens van pas, vooral bij vertalingen van goederenrecht. De verschillen tussen civil law en common law zijn in dit rechtsgebied zo groot dat rechtsvergelijking met als doel het vinden van een vergelijkbare term niet altijd zin heeft. En dan kan een romeinsrechtelijke term nog wel eens uitkomst bieden.

Beschrijving van de werkwijze van een jurist-vertaler

Om een idee te krijgen van het verloop van het juridische vertaalproces, kunt u hier een artikel lezen dat een beschrijving geeft van de rechtsvergelijkende methode. Het artikel is geschreven door Antoinette Dop, oprichter van AD Lexis en gepubliceerd in 'De Linguaan' , het vakblad voor vertalers dat wordt uitgegeven door de NGTV, de grootste beroepsorganisatie voor vertalers van Nederland.

'Toen ik jouw vertaling las, begreep ik pas waar de tekst over ging!', reactie van een klant na het lezen van een vertaling waarvan een helft door AD Lexis was gedaan.